(本小题满分 12 分) 如图,在三棱柱 A B C-A_…——2013 高考数学第 19 题答案解析

2013_退役省自主命题 (2013·理)

2013 全国 第 19 题 填空题 区分题
2013_退役省自主命题 (2013·理)

19.(本小题满分 12 分)
如图,在三棱柱 $A B C-A_{1} B_{1} C$ 中,侧棱 $A A_{1} \perp$ 底面 $A B C, A B=A C=2 A A_{1}$, $\angle B A C=120^{\circ}, D, D_{1}$ 分别是线段 $B C, B_{1} C_{1}$ 的中点,$P$ 是线段 $A D$ 的中点.
(I)在平面 $A B C$ 内,试作出过点 $P$ 与平面 $A_{1} B C$ 平行的直线 $l$,说明理由,并证明直线 $l \perp$平面 $A D D_{1} A_{1}$;
(II)设(I)中的直线 $l$ 交 $A B$ 于点 $M$,交 $A C$ 于点 $N$,求二面角 $A-A_{1} M-N$ 的余弦值.

参考答案(I)在平面 $A B C$ 内,过点 $P$ 作直线 $l / / B C$;(II)$\frac{\sqrt{15}}{5}$

完整解析 · 逐步详解

【答案】(I)在平面 $A B C$ 内,过点 $P$ 作直线 $l / / B C$;(II)$\frac{\sqrt{15}}{5}$
【解析】(I)如图,在平面 $A B C$ 内,过点 $P$ 作直线 $l / / B C$,因为 $l$ 在平面 $A_{1} B C$ 外,$B C$ 在平面 $A_{1} B C$ 内,由直线与平面平行的判定定理可知,$l / /$ 平面 $A_{1} B C$,

由已知 $A B=A C, D$ 为线段 $B C$ 的中点,
所以,$B C \perp A D$,则直线 $l \perp A D$.
因为 $A A_{1} \perp$ 平面 $A B C$,所以 $A A_{1} \perp$ 直线 $l$,

又因为 $A D, A A_{1}$ 在平面 $A D D_{1} A_{1}$ 内,且 $A D$ 与 $A A_{1}$ 相交,
所以直线 $l \perp$ 平面 $A D D_{1} A_{1}$. $\_\_\_\_$ 4 分
( II )解法一:
连接 $A_{1} P$,过 $A$ 作 $A E \perp A_{1} P$ 于 $E$,过 $E$ 作 $E F \perp A_{1} M$ 于 $E$,连接 $A^{E}$.
由(I)知,$M N \perp$ 平面 $A E A_{1}$,所以平面 $A E A_{1} \perp$ 平面 $A_{1} M N$.
所以 $A E \perp$ 平面 $A_{1} M N$,则 $A M_{1} \perp A E$.
所以 $A_{1} E \perp$ 平面 $A E F$,则 $A M_{1} \perp A F$.
故二面角 $A-A_{1} M-N$ 的平面角为 $\angle A F E$(设为 $\theta$ ).

设 $A A_{1}=1$,则由 $A B=A C=2 A A_{1}, \angle B A C=120^{\circ}$,有 $\angle B A D=60^{\circ}, A B=2, A D=1$.
又 $P$ 为 $A D$ 的中点,所以 $M$ 为 $A B$ 的中点,且 $A P=\frac{1}{2}, A M=1$,

所以,在 Rt $\Delta A A_{1} P$ 中,$A_{1} P=\frac{\sqrt{5}}{2}$;在 Rt $\Delta A A_{1} M$ 中,$A_{1} M=2$.
从而 $A E=\frac{A A_{1} \cdot A P}{A_{1} P}=\frac{1}{\sqrt{5}}, A F=\frac{A A_{1}}{A_{1}} \cdot \frac{A M}{M}=\frac{1}{\sqrt{2}}$,
所以 $\sin \theta=\frac{A E}{A F}=\frac{\sqrt{2}}{\sqrt{5}}, \cos \theta=\sqrt{1-\sin ^{2} \theta}=\frac{\sqrt{15}}{5}$
故二面角 $A-A_{1} M-N$ 的余弦值为 $\frac{\sqrt{15}}{5}$.

## 解法二:

设 $A A_{1}=1$.如图,过 $A_{1}$ 作平行于 $B_{1} C_{1}$,以 $A_{1}$ 为坐标原点,分别以 $A_{1} E, A_{1} D, A_{1} A$ 的方向为 $x$ 轴,$y$ 轴,$z$ 轴的正方向,建立空间直角坐标系 $A_{1}-x y z$。

则 $A_{1}(0,0,0), A(0,0,1)$.
因为 $p$ 为 $A D$ 的中点,所以 $M, N$ 分别为 $A B, A C$ 的中点.
故 $M\left(\frac{\sqrt{3}}{2}, \frac{1}{2}, 1\right), N\left(-\frac{\sqrt{3}}{2}, \frac{1}{2}, 1\right)$,

所以 $\overrightarrow{A_{1} M}=\left(\frac{\sqrt{3}}{2}, \frac{1}{2}, 1\right), \overrightarrow{A_{1} A}=(0,0,1), \overrightarrow{N M}=(\sqrt{3}, 0,0)$.
设平面 $A A_{1} M$ 的一个法向量为 $\overrightarrow{n_{1}}=\left(x_{1}, y_{1}, z_{1}\right)$,则 $\left\{\begin{array}{l}\overrightarrow{n_{1}} \perp \overrightarrow{A_{1} M}, \\ \overrightarrow{n_{1}} \perp \overrightarrow{A_{1} A},\end{array}\right.$ 即 $\left\{\begin{array}{l}\overrightarrow{n_{1}} \cdot \overrightarrow{A_{1} M}=0, \\ \overrightarrow{n_{1}} \cdot \overrightarrow{A_{1} A}=0,\end{array}\right.$
故有 $\left\{\begin{array}{l}\left(x_{1}, y_{1}, z_{1}\right) \cdot\left(\frac{\sqrt{3}}{2}, \frac{1}{2}, 1\right)=0, \\ \left(x_{1}, y_{1}, z_{1}\right) \cdot(0,0,1)=0,\end{array}\right.$,从而 $\left\{\begin{array}{l}\frac{\sqrt{3}}{2} x_{1}+\frac{1}{2} y_{1}+z_{1}=0, \\ z_{1}=0 .\end{array}\right.$
取 $x_{1}=1$,则 $y_{1}=-\sqrt{3}$,所以 $\overrightarrow{n_{1}}=(1,-\sqrt{3}, 0)$.
设平面 $A_{1} M N$ 的一个法向量为 $\overrightarrow{n_{2}}=\left(x_{2}, y_{2}, z_{2}\right)$,则
$\left\{\begin{array}{l}\overrightarrow{n_{2}} \perp \overrightarrow{A_{1} M}, \\ \overrightarrow{n_{2}} \perp \overrightarrow{N M},\end{array}\right.$ 即 $\left\{\begin{array}{l}\overrightarrow{n_{2}} \cdot \overrightarrow{A_{1} M}=0, \\ \overrightarrow{n_{2}} \cdot \overrightarrow{N M}=0,\end{array}\right.$

故有 $\left\{\begin{array}{l}\left(x_{2}, y_{2}, z_{2}\right) \cdot\left(\frac{\sqrt{3}}{2}, \frac{1}{2}, 1\right)=0, \\ \left(x_{2}, y_{2}, z_{2}\right) \cdot(\sqrt{3}, 0,0)=0,\end{array}\right.$
从而 $\left\{\begin{array}{l}\frac{\sqrt{3}}{2} x_{2}+\frac{1}{2} y_{2}+z_{2}=0, \\ \sqrt{3} x_{2}=0 .\end{array}\right.$
取 $y_{2}=2$,则 $z_{2}=-1$,所以 $\overrightarrow{n_{2}}=(0,2,-1)$.

设二面角 $A-A_{1} M-N$ 的平面角为 $\theta$,又 $\theta$ 为锐角,
则 $\cos \theta=\left|\frac{\overrightarrow{n_{1}} \cdot \overrightarrow{n_{2}}}{\left|\overrightarrow{n_{1}}\right| \cdot\left|\overrightarrow{n_{2}}\right|}\right|=\left|\frac{(1,-\sqrt{3}, 0) \cdot(0,2,-1)}{2 \cdot \sqrt{5}}\right|=\frac{\sqrt{15}}{5}$,
故二面角 $A-A_{1} M-N$ 的余弦值为 $\frac{\sqrt{15}}{5}$.

【考点定位】本小题主要考查本作图、线面的平行与垂直、二面角等基础知识,考查推理论证能力、运算求解能力、空间想象能力,并考查应用向量知识解决立体几何问题的能力。证明直线 $l \perp$ 平面 $A D D_{1} A_{1}$ 时,条件书写不完整;指出 $\angle A F E$ 为二面角 $A-A_{1} M-N$ 的平面角,但没有给出完整的证明,只作不证!

✅ 来源:2013年 · 全国 · 2013_退役省自主命题 (2013·理) · 第 19 题 · 本题已通过人工审核与系统自动校验

同类专题与考点

返回上层

数学全部真题2013年数学真题全国数学真题查看原卷:2013_退役省自主命题 (2013·理)