(本小题满分 12 分) 设 p, q 为实数, α, β…——2008 高考数学第 21 题答案解析

2008_退役省自主命题 (2008·理)

2008 National Question 21 Free-response Differentiating
2008_退役省自主命题 (2008·理)

21.(本小题满分 12 分)
设 $p, q$ 为实数,$\alpha, \beta$ 是方程 $x^{2}-p x+q=0$ 的两个实根,数列 $\left\{x_{n}\right\}$ 满足 $x_{1}=p$ , $x_{2}=p^{2}-q, \quad x_{n}=p x_{n-1}-q x_{n-2}(n=3,4, \ldots)$.
(1)证明:$\alpha+\beta=p, \alpha \beta=q$ ;
(2)求数列 $\left\{x_{n}\right\}$ 的通项公式;
(3)若 $p=1, q=\frac{1}{4}$ ,求 $\left\{x_{n}\right\}$ 的前 $n$ 项和 $S_{n}$ .

Answer key

See explanation

查看原卷 →

完整解析 · 逐步详解

**(1)**

由一元二次方程求根公式,$\alpha, \beta$ 是 $x^2 - px + q = 0$ 的两个实根,故

$$\alpha = \frac{p - \sqrt{p^2 - 4q}}{2}, \quad \beta = \frac{p + \sqrt{p^2 - 4q}}{2}$$

直接计算:

$$\alpha + \beta = \frac{p - \sqrt{p^2 - 4q}}{2} + \frac{p + \sqrt{p^2 - 4q}}{2} = p$$

$$\alpha \beta = \frac{p - \sqrt{p^2 - 4q}}{2} \cdot \frac{p + \sqrt{p^2 - 4q}}{2} = \frac{p^2 - (p^2 - 4q)}{4} = q$$

证毕。

**(2)**

将递推式 $x_n = px_{n-1} - qx_{n-2}$ 改写为待定系数形式:设 $x_n - sx_{n-1} = t(x_{n-1} - sx_{n-2})$,展开得 $x_n = (s+t)x_{n-1} - stx_{n-2}$。对比原递推式,有

$$s + t = p, \quad st = q$$

因此 $s, t$ 恰好是方程 $x^2 - px + q = 0$ 的两个根,即 $\{s, t\} = \{\alpha, \beta\}$。

先计算初始值用 $\alpha, \beta$ 的表示:$x_1 = p = \alpha + \beta$,$x_2 = p^2 - q = (\alpha+\beta)^2 - \alpha\beta = \alpha^2 + \alpha\beta + \beta^2$。

**情形一:$\alpha \neq \beta$。**

取 $(s,t) = (\alpha, \beta)$ 和 $(s,t) = (\beta, \alpha)$,分别得到两个等比数列关系:

$$x_n - \alpha x_{n-1} = \beta(x_{n-1} - \alpha x_{n-2})$$
$$x_n - \beta x_{n-1} = \alpha(x_{n-1} - \beta x_{n-2})$$

由此递推:

$$x_n - \alpha x_{n-1} = (x_2 - \alpha x_1)\beta^{n-2}$$
$$x_n - \beta x_{n-1} = (x_2 - \beta x_1)\alpha^{n-2}$$

计算首项系数:

$$x_2 - \alpha x_1 = \alpha^2 + \alpha\beta + \beta^2 - \alpha(\alpha+\beta) = \beta^2$$
$$x_2 - \beta x_1 = \alpha^2 + \alpha\beta + \beta^2 - \beta(\alpha+\beta) = \alpha^2$$

代入得:

$$x_n - \alpha x_{n-1} = \beta^n, \quad x_n - \beta x_{n-1} = \alpha^n$$

两式相减:$(\beta - \alpha)x_{n-1} = \beta^n - \alpha^n$,即 $x_{n-1} = \dfrac{\beta^n - \alpha^n}{\beta - \alpha}$。将下标平移一位:

$$x_n = \frac{\beta^{n+1} - \alpha^{n+1}}{\beta - \alpha}$$

**情形二:$\alpha = \beta$。**

此时 $s = t = \alpha$,由上面的推导知 $x_n - \alpha x_{n-1} = \alpha^n$。两边同除以 $\alpha^n$(注意 $\alpha = \beta$ 且为实根,若 $\alpha=0$ 则 $p=q=0$,$x_n=0$ 公式仍成立;若 $\alpha \neq 0$):

$$\frac{x_n}{\alpha^n} - \frac{x_{n-1}}{\alpha^{n-1}} = 1$$

数列 $\left\{\dfrac{x_n}{\alpha^n}\right\}$ 是公差为 $1$ 的等差数列,首项 $\dfrac{x_1}{\alpha} = \dfrac{2\alpha}{\alpha} = 2$,故

$$\frac{x_n}{\alpha^n} = 2 + (n-1) = n+1$$

$$x_n = (n+1)\alpha^n$$

综上,通项公式为:

$$x_n = \begin{cases} \dfrac{\beta^{n+1} - \alpha^{n+1}}{\beta - \alpha}, & \alpha \neq \beta \\[6pt] (n+1)\alpha^n, & \alpha = \beta \end{cases}$$

**(3)**

当 $p = 1, q = \dfrac{1}{4}$ 时,方程 $x^2 - x + \dfrac{1}{4} = 0$ 的判别式为零,解得 $\alpha = \beta = \dfrac{1}{2}$。

由第(2)问结论:

$$x_n = (n+1)\left(\frac{1}{2}\right)^n$$

前 $n$ 项和:

$$S_n = \sum_{k=1}^{n}(k+1)\left(\frac{1}{2}\right)^k = \sum_{k=1}^{n} k\left(\frac{1}{2}\right)^k + \sum_{k=1}^{n}\left(\frac{1}{2}\right)^k$$

第二个和为等比数列求和:

$$\sum_{k=1}^{n}\left(\frac{1}{2}\right)^k = \frac{\frac{1}{2}\left(1 - \left(\frac{1}{2}\right)^n\right)}{1 - \frac{1}{2}} = 1 - \left(\frac{1}{2}\right)^n$$

第一个和用错位相减法。令 $T_n = \sum_{k=1}^{n} k\left(\frac{1}{2}\right)^k$,则

$$T_n = 1\cdot\frac{1}{2} + 2\cdot\left(\frac{1}{2}\right)^2 + 3\cdot\left(\frac{1}{2}\right)^3 + \cdots + n\cdot\left(\frac{1}{2}\right)^n$$
$$\frac{1}{2}T_n = 1\cdot\left(\frac{1}{2}\right)^2 + 2\cdot\left(\frac{1}{2}\right)^3 + \cdots + (n-1)\cdot\left(\frac{1}{2}\right)^n + n\cdot\left(\frac{1}{2}\right)^{n+1}$$

相减:

$$\frac{1}{2}T_n = \frac{1}{2} + \left(\frac{1}{2}\right)^2 + \left(\frac{1}{2}\right)^3 + \cdots + \left(\frac{1}{2}\right)^n - n\left(\frac{1}{2}\right)^{n+1}$$

$$\frac{1}{2}T_n = \left[1 - \left(\frac{1}{2}\right)^n\right] - n\left(\frac{1}{2}\right)^{n+1}$$

$$T_n = 2 - 2\left(\frac{1}{2}\right)^n - n\left(\frac{1}{2}\right)^n = 2 - (n+2)\left(\frac{1}{2}\right)^n$$

因此:

$$S_n = T_n + \left[1 - \left(\frac{1}{2}\right)^n\right] = 2 - (n+2)\left(\frac{1}{2}\right)^n + 1 - \left(\frac{1}{2}\right)^n = 3 - (n+3)\left(\frac{1}{2}\right)^n$$

✅ 来源:2008年 · 全国 · 2008_退役省自主命题 (2008·理) · 第 21 题 · 本题已通过全部自动发布校验

觉得理解了?

可以再试一道相同方法、不同题面的题,确认是否真正掌握。

题目指纹

这道题真正考什么?

关键能力
Sequences
difficulty
Differentiating
先及格路线 · 高中数学 · 高难题

如果目标是先及格,这道题现在可以先放。

先把常见基础得分点练稳,再回来处理综合题。

同类专题与考点

返回上层