## 21.(本小题满分12分) 设 p , q 为实数,…——2008 高考数学第 21 题答案解析

2008_省自主命题(广东)

2008 Guangdong Question 21 Free-response Differentiating
2008_省自主命题(广东)

21.(本小题满分12分)

设 $p , \ q$ 为实数, $\alpha , ~ \beta$ 是方程 $x ^ { 2 } - p x + q = 0$ 的两个实根,数列 $\left\{ x _ { n } \right\}$ 满足 $x _ { 1 } = p$ $x _ { 2 } = p ^ { 2 } - q , x _ { n } = p x _ { n - 1 } - q x _ { n - 2 } ( n = 3 , 4 , \ldots )$

(1)证明: $\alpha + \beta = p , \alpha \beta = q$

(2) 求数列 $\{ x _ { n } \}$ 的通项公式;

(3)若p=1, $q = \frac 1 4$ ,求 $\{ x _ { n } \}$ 的前n项和 $S _ { n }$

Answer key

See explanation

查看原卷 →

完整解析 · 逐步详解

(1)
方程 $x^2 - px + q = 0$ 的两个实根为 $\alpha, \beta$。
根据韦达定理(或由求根公式直接计算):
$\alpha + \beta = -\frac{-p}{1} = p$
$\alpha \beta = \frac{q}{1} = q$
故 $\alpha + \beta = p, \alpha \beta = q$ 得证。

(2)
由递推关系 $x_n = p x_{n-1} - q x_{n-2}$ 及 $p=\alpha+\beta, q=\alpha\beta$,可得特征方程 $r^2 - (\alpha+\beta)r + \alpha\beta = 0$,其根为 $\alpha, \beta$。

**情形一:当 $\alpha \neq \beta$ 时**
设 $x_n = A \alpha^n + B \beta^n$。
代入初始条件:
$n=1: A\alpha + B\beta = x_1 = p = \alpha + \beta$
$n=2: A\alpha^2 + B\beta^2 = x_2 = p^2 - q = (\alpha+\beta)^2 - \alpha\beta = \alpha^2 + \alpha\beta + \beta^2$

由第一个方程得 $A\alpha = \alpha + \beta - B\beta$。
将 $x_n$ 的形式代入递推验证或直接解方程组:
注意到 $x_1 = \alpha + \beta = \frac{\beta^2-\alpha^2}{\beta-\alpha}$,
$x_2 = \alpha^2 + \alpha\beta + \beta^2 = \frac{\beta^3-\alpha^3}{\beta-\alpha}$。
猜想通项公式为 $x_n = \frac{\beta^{n+1} - \alpha^{n+1}}{\beta - \alpha}$。
验证:
当 $n=1$ 时,$\frac{\beta^2 - \alpha^2}{\beta - \alpha} = \beta + \alpha = p = x_1$,成立。
当 $n=2$ 时,$\frac{\beta^3 - \alpha^3}{\beta - \alpha} = \beta^2 + \alpha\beta + \alpha^2 = x_2$,成立。
假设 $n=k-1, k-2$ 时成立,则
$p x_{k-1} - q x_{k-2} = (\alpha+\beta)\frac{\beta^k - \alpha^k}{\beta - \alpha} - \alpha\beta\frac{\beta^{k-1} - \alpha^{k-1}}{\beta - \alpha}$
$= \frac{1}{\beta-\alpha} [ (\alpha\beta^k + \beta^{k+1} - \alpha^{k+1} - \beta\alpha^k) - (\alpha\beta^k - \alpha^k\beta + \beta\alpha^k - \alpha^{k+1}) ]$
此处直接利用线性递推性质更简便:
构造数列 $y_n = x_n - \alpha x_{n-1}$。
$y_n = (\alpha+\beta)x_{n-1} - \alpha\beta x_{n-2} - \alpha x_{n-1} = \beta(x_{n-1} - \alpha x_{n-2}) = \beta y_{n-1}$。
所以 $\{x_n - \alpha x_{n-1}\}$ 是公比为 $\beta$ 的等比数列。
首项 $y_2 = x_2 - \alpha x_1 = (\alpha^2+\alpha\beta+\beta^2) - \alpha(\alpha+\beta) = \beta^2$。
故 $x_n - \alpha x_{n-1} = \beta^2 \cdot \beta^{n-2} = \beta^n$。
同理,构造 $z_n = x_n - \beta x_{n-1}$,可得 $x_n - \beta x_{n-1} = \alpha^n$。
联立两式:
$x_n - \alpha x_{n-1} = \beta^n$ ①
$x_n - \beta x_{n-1} = \alpha^n$ ②
①$\times \beta$ - ②$\times \alpha$ 得:
$\beta x_n - \alpha\beta x_{n-1} - (\alpha x_n - \alpha\beta x_{n-1}) = \beta^{n+1} - \alpha^{n+1}$
$(\beta - \alpha)x_n = \beta^{n+1} - \alpha^{n+1}$
$x_n = \frac{\beta^{n+1} - \alpha^{n+1}}{\beta - \alpha}$

**情形二:当 $\alpha = \beta$ 时**
此时 $\Delta = p^2 - 4q = 0$,即 $\alpha = \beta = \frac{p}{2}$。
递推式变为 $x_n = 2\alpha x_{n-1} - \alpha^2 x_{n-2}$。
由前述推导,$x_n - \alpha x_{n-1} = \alpha^n$。
两边同除以 $\alpha^n$:
$\frac{x_n}{\alpha^n} - \frac{x_{n-1}}{\alpha^{n-1}} = 1$。
令 $b_n = \frac{x_n}{\alpha^n}$,则 $\{b_n\}$ 是公差为 1 的等差数列。
$b_1 = \frac{x_1}{\alpha} = \frac{2\alpha}{\alpha} = 2$。
$b_n = b_1 + (n-1)\times 1 = n + 1$。
故 $x_n = (n+1)\alpha^n = (n+1)\left(\frac{p}{2}\right)^n$。

综上所述:
$x_n = \begin{cases} \frac{\beta^{n+1} - \alpha^{n+1}}{\beta - \alpha}, & \alpha \neq \beta \\ (n+1)\alpha^n, & \alpha = \beta \end{cases}$

(3)
当 $p=1, q=\frac{1}{4}$ 时,方程 $x^2 - x + \frac{1}{4} = 0$ 的判别式 $\Delta = 1 - 1 = 0$。
故 $\alpha = \beta = \frac{1}{2}$。
代入重根情形的通项公式:
$x_n = (n+1)\left(\frac{1}{2}\right)^n$。

求前 $n$ 项和 $S_n$:
$S_n = \sum_{k=1}^n (k+1)\left(\frac{1}{2}\right)^k = 2\left(\frac{1}{2}\right)^1 + 3\left(\frac{1}{2}\right)^2 + \dots + (n+1)\left(\frac{1}{2}\right)^n$
使用错位相减法:
$S_n = \frac{2}{2} + \frac{3}{4} + \dots + \frac{n+1}{2^n}$ ①
$\frac{1}{2}S_n = \frac{2}{4} + \frac{3}{8} + \dots + \frac{n}{2^n} + \frac{n+1}{2^{n+1}}$ ②

① - ② 得:
$\frac{1}{2}S_n = 1 + \left( \frac{1}{4} + \frac{1}{8} + \dots + \frac{1}{2^n} \right) - \frac{n+1}{2^{n+1}}$
括号内为首项 $\frac{1}{4}$,公比 $\frac{1}{2}$,项数 $n-1$ 的等比数列求和(注意第一项 $1$ 单独列出,或者将 $1$ 看作 $\frac{2}{2}$,重新组合):
更清晰的拆分:
$\frac{1}{2}S_n = \frac{2}{2} + \sum_{k=2}^n \frac{1}{2^k} - \frac{n+1}{2^{n+1}}$
其中 $\sum_{k=2}^n \frac{1}{2^k} = \frac{\frac{1}{4}(1 - (\frac{1}{2})^{n-1})}{1 - \frac{1}{2}} = \frac{1}{2} (1 - \frac{1}{2^{n-1}}) = \frac{1}{2} - \frac{1}{2^n}$。
所以:
$\frac{1}{2}S_n = 1 + \frac{1}{2} - \frac{1}{2^n} - \frac{n+1}{2^{n+1}}$
$\frac{1}{2}S_n = \frac{3}{2} - \frac{2}{2^{n+1}} - \frac{n+1}{2^{n+1}}$
$\frac{1}{2}S_n = \frac{3}{2} - \frac{n+3}{2^{n+1}}$
$S_n = 3 - \frac{n+3}{2^n}$

✅ 来源:2008年 · 广东 · 2008_省自主命题(广东) · 第 21 题 · 本题已通过全部自动发布校验

觉得理解了?

可以再试一道相同方法、不同题面的题,确认是否真正掌握。

题目指纹

这道题真正考什么?

关键能力
Sequences
difficulty
Differentiating
先及格路线 · 高中数学 · 高难题

如果目标是先及格,这道题现在可以先放。

先把常见基础得分点练稳,再回来处理综合题。

同类专题与考点

返回上层